Nie decyduje kraj, lecz skład monety

Przyłożenie magnesu do garści bilonu może dać zaskakujący efekt: jedne monety natychmiast do niego przywierają, inne prawie wcale nie reagują, a jeszcze inne są przyciągane słabiej. Nie zależy to jednak od kraju pochodzenia monety. Decydują przede wszystkim materiały użyte do jej produkcji oraz konstrukcja krążka.

Co sprawia, że moneta reaguje na magnes?

Silnie przyciągane są przede wszystkim monety zawierające żelazo, zwłaszcza wykonane ze stali o odpowiednich właściwościach magnetycznych. Czysty nikiel i kobalt również są ferromagnetykami w temperaturze pokojowej, ale sama obecność niklu w stopie nie oznacza, że będzie on silnie reagował na magnes. Miedź, cynk, aluminium, srebro czy złoto nie są ferromagnetykami, dlatego ich reakcja nawet na mocny magnes neodymowy jest nieporównywalnie słabsza.

Powłoka może ukrywać stalowy rdzeń

Moneta może wyglądać na miedzianą lub srebrzystą, a mimo to przywierać do magnesu stałego. Mennice często stosują stalowy rdzeń pokryty cienką warstwą innego metalu. Powłoka nadaje monecie odpowiedni wygląd i właściwości powierzchni, natomiast stalowy środek odpowiada za wyraźne przyciąganie. Takie rozwiązanie może również obniżać koszty produkcji. Znaczenie mają ponadto trwałość monet oraz ich parametry wykorzystywane przez automaty i sortowniki. W przypadku polskich monet 1, 2 i 5 groszy NBP wskazywał obniżenie kosztów emisji jako przyczynę przejścia na stal powlekaną mosiądzem.

Przykłady monet z różnych krajów

Polska

Polskie monety 1, 2 i 5 groszy są od 2014 roku wykonywane ze stali powlekanej mosiądzem, dlatego reagują na magnes. Ciekawiej jest z 10, 20 i 50 groszami oraz 1 złotym. Starsze egzemplarze wykonywano z miedzioniklu, natomiast od 2020 roku do obiegu wprowadzane są również monety ze stali pokrytej miedzią i niklem. W efekcie dwie monety o tym samym nominale mogą reagować na magnes zupełnie inaczej.

Strefa euro

Monety 1, 2 i 5 eurocentów wykonuje się ze stali pokrytej miedzią, więc są wyraźnie przyciągane. Monety 10, 20 i 50 centów powstają ze stopu Nordic Gold, który nie jest ferromagnetyczny. Monety 1 i 2 euro mają bardziej złożoną, wielowarstwową konstrukcję, a ich wewnętrzna część wykazuje właściwości magnetyczne.

 

Wielka Brytania i USA

W Wielkiej Brytanii monety 1p i 2p wykonuje się ze stali pokrytej miedzią od 1992 roku, a 5p i 10p ze stali platerowanej niklem od 2012 roku. Starsze, niemagnetyczne wersje mogą nadal występować w obiegu.

W USA cent ma cynkowy rdzeń i miedzianą powłokę, więc nie zachowuje się jak stalowa moneta. W listopadzie 2025 roku zakończono produkcję centów przeznaczonych do powszechnego obiegu. Cent nadal pozostaje prawnym środkiem płatniczym, a U.S. Mint produkuje ograniczone wersje numizmatyczne, w tym kolekcjonerskie monety z datą 2026. Popularne dime i quarter wykorzystują natomiast miedź i miedzionikiel, bez stalowego rdzenia.

Test z magnesem jako prosty eksperyment

Magnes pozwala szybko zauważyć różnice w budowie monet, ale nie jest analizatorem ich składu. Siła przyciągania zależy od rodzaju stopu, budowy monety i użytego magnesu. Taki test świetnie pokazuje jednak, że o zachowaniu monety decyduje materiał, a nie flaga wybita na jej powierzchni.

Bibliografia

Narodowy Bank Polski, Raport Roczny 2014:
https://nbp.pl/wp-content/uploads/2022/11/raport_2014.pdf

Narodowy Bank Polski, Wizerunki monet obiegowych:
https://nbp.pl/banknoty-i-monety/monety-obiegowe/wizerunki-monet-obiegowych/

Narodowy Bank Polski, Monety wykonane ze stali pokrytej miedzią i niklem:
https://nbp.pl/monety-10-20-50-groszy-oraz-1-zl-z-2019-roku-w-kasach-o-o-nbp/

European Commission, Types of euro coins:
https://economy-finance.ec.europa.eu/euro/euro-coins-and-notes/euro-coins/types-euro-coins_en

The Royal Mint, Why are some UK coins magnetic?:
https://www.royalmint.com/stories/collect/why-are-some-uk-coins-magnetic/

United States Mint, Coin Specifications:
https://www.usmint.gov/learn/coins-and-medals/circulating-coins/coin-specifications

United States Mint, United States Mint Hosts Historic Ceremonial Strike for Final Production of the Circulating One-Cent Coin:
https://www.usmint.gov/news/press-releases/united-states-mint-hosts-historic-ceremonial-strike-for-final-production-of-the-circulating-one-cent-coin

American Physical Society, A Ferromagnet That Easily Sheds Spins:
https://physics.aps.org/articles/v15/s136